tag:blogger.com,1999:blog-35711184669520026362011-07-07T15:07:52.851-07:00ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.comBlogger841100tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-70528122318579822582011-03-20T18:22:00.001-07:002011-03-20T18:24:55.665-07:00<a href="http://3.bp.blogspot.com/-LoIzEjAw2gQ/TYaogxE30HI/AAAAAAAAAXo/zK8LgGCPO_w/s1600/Sukhinder%2B1.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 132px; FLOAT: left; HEIGHT: 175px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5586337668682731634" border="0" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/-LoIzEjAw2gQ/TYaogxE30HI/AAAAAAAAAXo/zK8LgGCPO_w/s200/Sukhinder%2B1.jpg" /></a> <strong><span style="color:#000066;"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਦਾਰਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੰਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕ-ਅਰਪਨ ਸਮਾਰੋਹ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></span></strong> <p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*ਤਰੀਕ : 1 ਮਈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2011</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦਿਨ : ਐਤਵਾਰ ਸਮਾਂ : 12 ਵਜੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ 4 ਵਜੇ ਸ਼ਾਮ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*ਥਾਂ : ਰੋਇਲ ਇੰਡੀਆ ਸਵੀਟਸ ਐਂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ31 ਮੈਲਨੀ ਡਰਾਈਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਰੈਮਪਟਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਓਨਟਾਰੀਓ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡਾ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲੋਕ-ਅਰਪਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ :</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*</span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ਜੀਵਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲੇਖਕ : ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*</span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲੇਖਕ : ਸੁਖਿੰਦਰ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*</span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਾਬਾ ਭੂਸਲ੍ਹ ਦਾਸ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA"> ਲੇਖਕ : ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*</span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA"> ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਬਵੇਜਾ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ :ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA"><strong><span style="color:#ff0000;">ਸੁਖਿੰਦਰ</span></strong></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੰਪਾਦਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;"><span lang="PA">: </span>‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੰਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’<span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="mso-bidi-font-family: Arial"><span style="font-family:Times New Roman;">Box: 67089, <?xml:namespace prefix = st1 ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" /><st1:street st="on"><st1:address st="on">2300 Young St</st1:address></st1:Street><o:p></o:p></span></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-font-family: Arial" lang="PT-BR"><span style="font-family:Times New Roman;">Toronto Ontario M4P 1E0<o:p></o:p></span></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-font-family: Arial" lang="PT-BR"><span style="font-family:Times New Roman;">Canada<o:p></o:p></span></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="mso-ansi-language: PT-BR; mso-bidi-font-family: Arial" lang="PT-BR"><span style="font-family:Times New Roman;">Tel. (416) 858-7077 Email: </span></span><span style="mso-bidi-font-family: Arial"><a href="mailto:poet_sukhinder@hotmail.com" target="_blank"><b><span style="FONT-FAMILY: Arial; mso-ansi-language: PT-BR" lang="PT-BR">poet_sukhinder@hotmail.com</span></b></a></span><span style="mso-ansi-language: PT-BR" lang="PT-BR"><o:p></o:p></span></p><br /><div><a href="http://1.bp.blogspot.com/-lHZhmVWDkRk/TYaoaZmXwtI/AAAAAAAAAXg/0iNjEJoF9bI/s1600/Sukhinder%2B-%2B%2BBook.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 258px; FLOAT: left; HEIGHT: 384px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5586337559301571282" border="0" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/-lHZhmVWDkRk/TYaoaZmXwtI/AAAAAAAAAXg/0iNjEJoF9bI/s400/Sukhinder%2B-%2B%2BBook.jpg" /></a><br /><br /><div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-7052812231857982258?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-87537502366711090792011-03-12T17:22:00.000-08:002011-03-12T17:23:48.989-08:00<a href="http://3.bp.blogspot.com/-GAoeQILOSH4/TXwcbDrkz3I/AAAAAAAAAXA/if_CRmGzWiw/s1600/Surjit%2Bkalsey.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 127px; FLOAT: left; HEIGHT: 152px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5583368889202691954" border="0" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/-GAoeQILOSH4/TXwcbDrkz3I/AAAAAAAAAXA/if_CRmGzWiw/s200/Surjit%2Bkalsey.jpg" /></a> <strong><span style="color:#000099;"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ - ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></span></strong> <p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA"><strong>ਲੇਖ</strong></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੀ ਲੁਕਾ ਛਿਪਾ ਦੇ ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਾਜਨੀਤਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਦਰੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤੰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜਨ ਲਈ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਂਦ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਂਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਹਿਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਜਾਂ ਅਨਿਆਂ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਥਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੱਤ ਪਰਾਈਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1994 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨੋਬਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਨਿਧੜਕ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, “</span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਤੁਹਾਡਾ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਇਹੋ ਕੰਮ ਐ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਾਂ।</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">” </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਐਨਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਚਤਰਥ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਮੱਚੀਆਂ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਉਹ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਹਾਨਾਂ ਹੀ ਭਾਲਦਾ ਸੀ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੀ ਅਵਾ ਤਵਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਾੜ ਕਰਦੀਆਂ ਚੁਪੇੜਾਂ ਵੀ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਲ ਚੁਪੇੜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕੜਕੀ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, “</span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਲੈ ਲਾ ਕੇ ਦਿਖਾ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਹੱਥ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਰੱਬ ਦਿਆ ਬੰਦਿਆ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">?” </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਪਰਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਭੱਜ ਕੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵੜ ਗਈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੁੰਡੀ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈ। ਚਤਰਥ ਬੂਹਾ ਭੰਨੀ ਗਿਆ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਮਾਂ-ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਗਾਲ਼੍ਹਾਂ ਕੱਢੀ ਗਿਆ।</span><span style="COLOR: blue"><o:p></o:p></span></i></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲਾ ਇਹੀ ਉਹ ਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਬਾਰ ਬਾਰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਔਰਤ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕੜਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਸਕੇ ਕਿ ਬੰਦ ਕਰੋ ਇਹ ਅਤਿਆਚਾਰ। ਮੈਂ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਜਾਗਦੀ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਉਭਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਅਜਿਹੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਮਹਿਜ਼ ਔਰਤ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠ ਰਹੇ - ਸੂਝਵਾਨ ਮਰਦ ਲੇਖਕਾਂ/ਚਿੰਤਕਾਂ/ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਜਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਮਰਦਾਵੀਂ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜੋ ਸੋਚ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭਾਰਤੀ/ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ/ਸਰੀਰਕ/ਆਰਥਿਕ/ਸਮਾਜਿਕ/ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨਿਆਂ ਜਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਣਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਟੀਆ ਸਮਝਣਾ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਰਦ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਠੋਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਅਜਿਹੀ ਮਰਦਾਵੀਂ ਸੋਚ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾਨਸਿਕ/ ਸਰੀਰਕ/ਆਰਥਿਕ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੱਕ ਵੀ ਗਵਾਉਣੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਮਰੀਕਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਗਲੈਂਡ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਡੀਆ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਕਸਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ/ਪੰਜਾਬੀ/ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਮਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ/ਭੈਣ/ਪਤਨੀ ਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਹਿਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਮਰਦ ਦੀ ਧੌਂਸ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਾਬਲ ਵਿਦਿਆ ਕਰੇਂਦਿਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">............</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਕੁਨੈਲ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਬਸ ਗਿਆਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕ ਤੇ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹਾਂਡਾ ਸਿਵਕ ਕਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਘਿਨੌਣਾ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਕ ਸਹਿਕ ਕੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਤੜਫ਼ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਚੀਖ਼ ਚੀਖ਼ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਿੰਦੇ ਬਾਪ ਅੱਗੇ ਤਰਸ ਰਹਿਮ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾਏ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਹੈਂਕੜ ਤੇ ਹਾਉਮੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਢਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੱਡੀ ਚਲਾਈ ਤੁਰੀ ਗਿਆ ਨਾਲ ਦੀ ਸੀਟ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਦੀ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਦੇਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਨੁੱਚੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਹਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਐਮਬੂਲੈਂਸ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਈ।</span><span style="COLOR: blue"><o:p></o:p></span></i></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਾਬਲ ਵਿਦਿਆ ਕਰੇਂਦਿਆ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">...ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦੇ ਭੈੜੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਬਾਰੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਦੇ ਇਕ ਨੇਟਿਵ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ-ਸੰਬੰਧ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਤੇ ਟੈਰੀ ਦਾ ਕਾਰ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰ ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਟੌਡ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਫਤਾ ਹਸਪਤਾਲ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਪ੍ਰੀਤਜੋਤ ਦਾ ਬਾਪ ਧੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਟੀਚਰ ਅਗੇ ਆਪਣਾ ਤੌਖਲਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਾਤੀ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ-ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ </span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">“</span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਟੈਰੀ ਉਸਦੀ ਧੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ।</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">”<o:p></o:p></span></span></i></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਥਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਨੁਕਤਾ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਔਰਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਦਰੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਹਨ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1.<i><span style="COLOR: blue">ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ </span></i></span><i><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">“</span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਮੈਂ ਦੂਸਰੀ ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੀਅ ਸਕਦੀ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਿਓ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨਾ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਪੈਣ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਇਸ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਨਿਜ਼ਾਤ ਮਿਲ ਜਾਏ। ਆਖਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਜਿਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">? </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਮਿਟਾ ਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਮਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">?”<o:p></o:p></span></span></i></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">..........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2. </span><i><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">“</span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਬਾਹਰ ਆਪਣੀ ਸਾਖ਼ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੰਦਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਈਰਖਾਲੂ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਘਟੀਆ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਝਗੜਾਲੂ ਤੇ ਕੋਹਝੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਪੀੜਤ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਸਰੀ ਔਰਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹਮਦਰਦੀ ਨੁੱਚੜ ਆਉਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੋਵੱਲੀ ਹਮਦਰਦੀ ਹੀ ਨੇੜਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਨਾਲ ਦੂਰੀ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਵਧਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੂਸਰੀ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੰਦਾ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਰਤੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੂਸਰੀ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵਿੱਚ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੁਪੀ ਔਰਤ ਹੁਸਨ ਦੀ ਪਰੀ ਤੇ ਹੀਰ ਹਕੀਕੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਧੁਨਾਂ ਤੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਪਿਯੂ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਪਿਯੂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹਾਸਿਲ। ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਭੁੱਖ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ। ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਕਿ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਠੂਠੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਭਰਮ ਦੇ ਕੇ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਦੀ ਇਹ ਫਿਤਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ </span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">“</span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਦੂਸਰੀ ਔਰਤ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">” </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਦੇ ਡਰ ਹੇਠ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। - ਬੇਗਾਨੀ ਪਰਾਈ - ਤਾਂ ਜੁ ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਭੂਏ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਭੱਜ ਭੱਜ ਕੇ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀ ਰਹੇ। ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅੰਦਰ ਛੁਪੀ ਬਦਲੇ ਤੇ ਈਰਖਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">”<o:p></o:p></span></span></i></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">------</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜੋਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਮਜਾਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਮਹਿਜ਼ ਕੁਝ ਕੁ ਡਾਲਰਾਂ ਖਾਤਰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਝੂਠੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">....ਅਦਾਲਤ-ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਤਾਈ ਬੰਤੀ </span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਤੇ ਪਈ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕੀਹਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਈ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਭੰਡੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਜਿਹਿਆਂ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਭਾੜੇ </span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।</span><span style="COLOR: blue"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ/ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਹਮਲੇ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੰਡੀਆ/ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਵਧੇਰੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸਿ਼ਕਾਰ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਔਰਤ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀਆਂ ਉੱਤੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਕਸਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀਆ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਤ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਕਸਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਨਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਬੇਜੋੜ ਵਿਆਹ। ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਤੀ ਚੰਗੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਆਹ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੀ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਾਂਝ ਨ ਬਣ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੌਂਸ ਜਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ-ਨ-ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਘੜਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੀ ਧੌਂਸ ਜਮਾਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਹਰ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਗੱਲ ਮਨਵਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੀਹੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨਿਹੱਥੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਧੌਂਸ ਮੰਨਣੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਘੁਮੰਡੀ ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਕੁੱਟ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਕੁੱਟ ਮਾਰ ਲਵੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਵਿਕਸਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਏਨਾ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਹਿਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਛੱਤ ਖਾਤਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਬਾਹੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਾਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">.........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">...ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਐਵੇਂ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੁੰਦਾ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਸੀਤ ਠੰਢੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਂਦੀ ਪਤੀ ਦੇ ਮਿੰਨਤ ਤਰਲੇ ਕਰਦੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰ ਵਾੜ ਲਵੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਬਰਫ਼ ਪਈ ਹੁਮਦਿ। ਪਰ ਚਤਰਥ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਪਸੀਜਦਾ। ਚੇਤਨਾ ਕਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਬਾਹਰ ਕੰਧ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਖੜੋਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਉਥੇ ਈ ਕੰਧ ਨਾਲ ਢਾਸਣਾ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦੀ।<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਉਸ ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਂ ਚਤਰਥ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਕੋਹਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨੋਬਲ ਕਦੇ ਦੇ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਚਤਰਥ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ਼ ਮੰਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਤੇ ਇਹੀ ਇਕ ਮੁਆਫ਼ੀ ਸੀ ਜੋ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਤਰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਚੇਰਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ।</span><span style="COLOR: blue"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਥਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰਵਾਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਨ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਦੁਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਬੰਧ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਸੁਖੀ ਵਸ ਰਹੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਜਿਉਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਘਰ ਦਾ ਅਮਨ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਭਾਂਡੇ ਖੜਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਕੈਨੇਡਾ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ - ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਤਾਂ ਜੁ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਅਮਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂ ਸਕਣ। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">.........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">...ਦੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤਬਾਹ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਚਾਹੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਚਾਹੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੋਣ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਆਉਣ ਦੀ ਦੇਰ ਹੈ ਘਰ ਵਿਚ ਭੜਦੋਲ ਪੈ ਜਾਂਦੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਤੇ ਹੁਕਮ ਅਦੂਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਛੇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਣੇ ਬਣਾਏ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੇ ਤੀਲੇ ਬਿਖਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...</span><span style="COLOR: blue"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਥਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਚਰਚਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੋ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੜਕਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਤਣਾਓ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਹਿਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੂਜੀ ਗੱਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨੰਬਰ ਵੰਨ ਵੰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਕਰਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮਰਦ ਦਾ ਪੱਖ ਵੀ ਪੂਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਦਵੰਦਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਔਰਤ-ਪੱਖੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ-ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਨੇੜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ ਹੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">? </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੇਸ਼ ਹਨ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਈਨ ਵੰਨ ਵੰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">...ਇਹ ਘਰਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪੁਲੀਸ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁਸੜ ਆਇਆ। ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹਨ ਲੋਕ ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹਨ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਲੜਾਈਆਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮੁਜਰਿਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਨਾ ਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਿ਼ਆਦਾ ਪੀੜਤ। ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਾਲੇ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਦੋਸਤ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੇੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਝੱਟ ਔਰਤਾਂ 911 ਕਾਲ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਝੱਟ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="COLOR: blue"><span style="font-family:Times New Roman;">, </span></span></i><i><span style="FONT-FAMILY: Raavi; COLOR: blue" lang="PA">ਰੱਜ ਕੇ ਬੰਦਾ ਜ਼ਲੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</span><span style="COLOR: blue"><o:p></o:p></span></i></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਥਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਣਦੇ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਲੋਕ-ਚੇਤਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।</span></p><br /><div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-8753750236671109079?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-74420299055428514972011-01-14T17:25:00.000-08:002011-01-14T17:25:01.482-08:00<a href="http://punjab-screen.blogspot.com/2011/01/blog-post_14.html">ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ: ਗਿਆਨ ਸਾਗਰ ਟਰਸਟ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਰੂਆਤ</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-7442029905542851497?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-5840133386373281112010-09-05T17:21:00.000-07:002010-09-05T17:26:46.157-07:00<a href="http://1.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TIQ0GtH8w2I/AAAAAAAAAWw/GE5MfQ6tqpM/s1600/Sukhinder+1.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 117px; FLOAT: left; HEIGHT: 149px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5513589133605127010" border="0" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TIQ0GtH8w2I/AAAAAAAAAWw/GE5MfQ6tqpM/s200/Sukhinder+1.jpg" /></a> <span lang="PA" style="font-family:Raavi;"><strong><span style="color:#000066;">ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਸਨੀਕ - ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ</span></strong></span> <p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖ</span><span style="font-family:Raavi;"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਊਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂੰਆਂ ਵਾਂਗ ਕੁਰਬਲ਼ ਕੁਰਬਲ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂੰ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">? </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਕੰਬਾਊ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੰਢਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਸ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਪਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਮਲਾਵਰ ਆਰੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਦਰਾਵੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਂ-ਦੁਖਾਂਤ ਈਸਾ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 3,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਧਰਤ ਤੇ ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">...ਆਰੀਆ ਨੇ ਈਸਾ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ 3,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਡੱਟ ਕੇ ਕੀਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕੀਕਟ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ੍ਰਿੰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਯਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਖਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ...ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਟਾਰ ਟੂਲਿੰਗ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੰਧੂ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚਹੰਦੜੋ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੜੱਪਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਗਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਲੀਆਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਜੰਮ ਕੇ ਲੜਾਈ ਹੋਈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ 26066 ਆਦਿਵਾਸੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰੇ ਗਏ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਿਧਾਨ ਠੋਸ ਦਿੱਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਨਿਤਾਣੇ ਬਣ ਗਏ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਕਿ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਲਾਮ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਕਠੋਰ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਾ ਢਾਲ ਕੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੇ ਕਠੋਰ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਮਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਸ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਧਰਤ ਤੇ ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">.........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪੱਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੀਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦਾ ਸਗੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੁਕਮਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਦੇਸ਼ਾਂ-ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਕ਼ੱਰਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ...ਅਸ਼ੌਕ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਬਿਦਿਰਹਦ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 185 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਿਧਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਮਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਵਰਗਾ ਅਤੀ ਘਟੀਆ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਿਧਾਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਰੋਟੀ ਤੇ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਝ ਕਿੱਤੇ ਉੱਤਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਝ ਮੱਧਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਝ ਘਟੀਆ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੱਧਮ ਤੇ ਨੀਚ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਹੇਠ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਆਪਸੀ ਛੂਤ ਛਾਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਦੂਰੀ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪੱਕਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੋ ਕਬੀਲੇ ਆਰੀਅਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੜੇ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਨਾਗ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭੀਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭੋਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੰਡਾਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਪੇਰੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੱਛੂ ਖਾਣੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਗਲੀਗਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਛੱਜਘਾੜੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬੌਰੀਏ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਿੱਦੜ ਕੁੱਟ ਆਦਿਕ ਵਾਂਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਆਰੀਆ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਕੱਟਣ ਲੱਗੇ ਉਹ ਦਾਸ ਅਖਵਾਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਹਨਾਂ ਅਧੀਨਗੀ ਦੀ ਥਾਂ ਜੰਗਲੀਂ ਰਹਿਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਦਾਸਿਉ ਅਖਵਾਏ ਗਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ 7,500 ਬੀਸੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦੀਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਮਹਿੰਜੋਦੜੋ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੜੱਪਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਟੈਕਸਲਾ ਆਦਿ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਏ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਨਿਰੰਤਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਵਰਣ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਛਾਪ ਏਨੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਮਿਟਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਬੈਠੇ ਇਸ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਡੰਕੇ ਦੀ ਚੋਟ ਉੱਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖ਼ਾਲਸਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਨਵਾਂ ਸਮਾਜ ਵਰਣਵੰਡ ਰਹਿਤ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਮਾਜ ਮਨੂੰਵਾਦ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਧਰਤ ਤੇ ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">.........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">...ਖਾਲਸਾ ਸੁਣੇਗਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬੋਲੇਗਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹੇਗਾ...ਖਾਲਸਾ ਪੂਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਸਰਬ ਲੋਹ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਖਾਏ ਪੀਏਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡਿਆਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਖਾਣ ਦਾ ਹੁਕ਼ਮ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਲਗੀ ਅਤੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਖੱਫਣ ਤੇ ਫਟੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕ਼ਮ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਤਿਹ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲਾਏਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਬੈਠਣ ਤੇ ਗਰਮ ਸਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦਾਗਣ ਦਾ ਹੁਕ਼ਮ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਇਕ ਹੀ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੇ ਉੱਚ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਟ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਭਿੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਗਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੀ ਜ਼ਾਤ ਤੋਂ ਅੰਨ ਖਾਣ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਬਣੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁੱਤੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਿੱਲੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਚੂੰ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਭੱਦੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੁਕ਼ਮ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭੈਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਈ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਵਾਏ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚਾ-ਨੀਂਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਰਨ-ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਖ ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖਾਲਸਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੀ ਮਨੂੰਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਉਣ ਲੱਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੂੰਵਾਦ ਵੱਲੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੂੰਵਾਦ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ - ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੱਜ ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">...........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">1.ਉਹ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨੀਚ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਾਤ ਅਭਿਮਾਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਭਿੱਟ ਤੇ ਬੋਅ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਨਾ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੋਗਰਿਆਂ ਰਾਜ ਥਾਲੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਪ੍ਰੋਸ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕ਼ਾਤਿਲਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਜਾ ਲੱਗੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">.........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">2.ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨੌਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਾਪ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਖਵਾਇਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇਰਾਂ ਸੌ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦੀ ਮਿਸਲ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੇਟੇ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਿਆਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਤੀ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਸ. ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਿਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭਾਉਂਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਭੇਜ ਕੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਣੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਭਾਵ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫੇਰ ਪੰਜ ਪੰਜ ਦੇ ਜਥੇ ਭੀੜ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਿਰ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਕਰਕੇ ਭੇਜੇ ਗਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਝਟਕਾਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਵਕਤ ਵੀ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਹੂ ਤੇ ਮਿੱਝ ਨਾਲ ਸੁਰਖ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਰੰਘਰੇਟਾ ਮਿਸਲ ਦਾ ਭੋਗ ਪੈ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਲੀਕ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਬਚਦੇ ਸਿੰਘ ਗੜ੍ਹੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਜਿਧਰ ਮੂੰਹ ਹੋਇਆ ਭੱਜ ਤੁਰੇ ਉਹਨਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾ ਕੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਏਰੀਏ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਵੱਸੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਸੂਰਬੀਰ ਨਲੂਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਖ ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਊ ਨੀਚ ਕਰਹੁ ਬੇਨਤੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਚੁ ਨਾ ਛੱਡੋ ਭਾਈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">............</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਇਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਆਈ<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਜਾਤੀਵਾਦ ਜੁੜਦਾ ਰਿਹਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸਿੰਘ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੱਟ ਸਿੰਘ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੰਘ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਵੀਦਾਸੀਆ ਸਿੰਘ ਆਦਿਕ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਤਲੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਬਲ ਦਰਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਕੌਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੋਮ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਸਿੱਖ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਏ ਸਨ....1935-36 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਲੱਗ ਭੱਗ ਛੇ ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਅਛੂਤਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣਿਕ ਨੇਤਾ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਛੂਤ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਤੇ ਸਿਰਕੱਢ ਲੀਡਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ ਐਮ.ਏ.</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਬੀ.</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੱਜ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਛੇ ਕਰੋੜ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬਣਾ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਚੂੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਛੱਡੀਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੂੰਵਾਦ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਕੀੜੇ ਕੁਰਬਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਰਬਲ ਕਰਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਚਾਹੇ ਸਿੱਖ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੁਸਲਮਾਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਈਸਾਈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੈਨੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬੋਧੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣ ਜਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀ ਨਾਗ ਵਿਸ ਘੋਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਵੀ ਪੱਚੀ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮੁਕਤ ਹੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹੋ ਗਏ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">712 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਮ ਦਾ ਸਿੰਧ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਣਾ ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਂ ਰਲਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ ਤੇ ਕਿੱਤੇ ਬਦਲ ਗਏ ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੌਧਰੀ ਅਸਲਮ ਮਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਇਸ ਪਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿੱਤੇ ਤੇ ਜਾਤੀ ਇਹ ਗੋਤਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅੰਦਰ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੀ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ/ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਚਲਾਏ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">?</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਕਟ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੌਦ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਕੜ ਏਨੀ ਪੀਡੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਜਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਮਰੀਕਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਕਸਤ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਚਰਚਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਹਿਮਾਇਤੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦਾ ਤਾਂ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵੰਡ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਬੰਧ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਾਂਧੀ ਜੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਥ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">1.ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੇਰੀ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਤਾਂ ਹੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">............</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">2.ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾ ਸਕਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੋਜ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਮਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਕੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਏ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲਵਾਸੀ ਦਰਾਵੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੂੰਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਸ਼ਿਕੰਜਾ ਕੱਸਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਸਮਾਜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਨੂੰਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ ਜਾਣਾ ਕਬੂਲ ਨ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਛੂਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਰਾਵੜ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਜਾਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਛੂਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਂ-ਦੁਖਾਂਤ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਲੱਖਾਂ/ਕਰੋੜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੁਲਮ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਧਿਰਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ / ਸਭਿਆਚਾਰ/ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਨੂੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਾਬੰਧੀ ਵੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਸੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਵੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਾਂਧੀ ਜੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਛੇੜੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਓਪਰੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">...........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">1.ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨੌਜੁਆਨ ਲੜਕੀਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਜਦੋਂ ਪੂਰਨ ਨੰਗੇ ਹੁੰਦੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">2. ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੌਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਲੇਟਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਅੰਦਰ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨੰਗੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਾਲਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਇਰ ਤੇ ਮਨੂੰਬੇਨ ਵੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌਂਦੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਡਾ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਇਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੁਮਾਰੀ ਮਨੂੰ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰੀ ਆਭਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ (ਪ੍ਰੋ.ਐਸ.ਸੀ.ਬੋਸ) ਸਰੀਰਕ ਛੋਹ ਸਬੰਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲ ਪੁਛਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..............</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">3. ਕੁਮਾਰੀ ਮਨੂੰ-ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾ ਲਿਆ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਦ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌਣ ਲੱਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੇਲੇ 14 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਮਬਿਸਤਰੀ ਮੈਂ ਨਵਾਖਲੀ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">...........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">4. ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ -ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਈਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕੀਤੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਨਾਇਡੂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਮਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਾਮ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਝ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਲੋਚਨਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪ੍ਰਭਾ ਦੇਵੀ ਆਦਿ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..............</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">5.ਗਾਂਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨੰਗੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੁਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨੀਅਤ ਦੇ ਦੌਰ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਨਿਰਮਲ ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀਅਤ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕੁਕਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਇਸ ਬਦਚਲਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਵੀ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸੀਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਕਿ ਮੈਗਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">? </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਮਸਲਾ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਕੇ ਮੈਗਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਨ ਦੇ ਸਕਣ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾ ਬਣ ਸਕਣ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਇਹ ਮੰਗ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨ ਕੋਈ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾ ਕੋਈ ਊਚ-ਨੀਚ ਦਾ ਭੇਦ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਂਝਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਹਿਨੁਮਾ ਕੌਣ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">? </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">?</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਭਰਵਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਵੀ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਦੁਆਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਰਣਵੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾਏ ਗਏ ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਸਖਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਵਣ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੰਗਿਆਈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਵਣ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਆਦੀਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਕਸ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਮ ਚੰਦਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਜਾ ਕੇ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਸਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਉਹ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਮਚੰਦਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਲ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਦੋਂ ਕਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਵਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਕਿ ਮੂਲਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ - ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਿਰਸੰਦੇਹ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਦਰ ਦੇਵਤੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਲ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਕਿ ਮੂਲਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਸੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਖਾਤਰ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਨੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਏ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਮੂਲਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂਲਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਉਸਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵੀ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰੇ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਬਾਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ - ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਜ਼ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਖ਼ਾਤਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਮਊਨਿਟੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਤਿਆਰਾ ਦੇਵ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ/ਸਭਿਆਚਾਰਕ/ਰਾਜਨੀਤਕ/ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Raavi;"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></span></p><br /><div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-584013338637328111?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-88029679654919622462010-08-25T17:07:00.000-07:002010-08-25T17:09:04.894-07:00<a href="http://3.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/THWwWzSMW4I/AAAAAAAAAWg/KAWXLIm_Es4/s1600/Sukhinder+1.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 122px; FLOAT: left; HEIGHT: 159px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5509503624927796098" border="0" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/THWwWzSMW4I/AAAAAAAAAWg/KAWXLIm_Es4/s200/Sukhinder+1.jpg" /></a> <span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਪਰਕਾਸ਼ਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਰਨਾਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜਾਬ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸੈਂਟਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਟਿਆਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜਾਬ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਰਟਸ ਕਾਊਂਸਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਆਟਵਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ 57 ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੋਕ ਅਰਪਨ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ:</span> <p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ (</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਮੀਖਿਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤਰੀਕ: 23 ਸਤੰਬਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2010<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਦਿਨ: ਵੀਰਵਾਰ<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਸਮਾਂ: ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੋਂ 1 ਵਜੇ ਦੁਪਹਿਰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਥਾਨ: ਵਰਲਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸੈਂਟਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਟਿਆਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜਾਬ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਡੀਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ :</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਦੀਪਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਖਿੰਦਰ (ਕੈਨੇਡਾ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ :</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹੀਦ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">(ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟਿਵਿਸਟ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ :</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਟਿਆਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜਾਬ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਡੀਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ :</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਾ. ਦੀਪਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫੋਨ: 011-91-98762-00380</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਮਿਤ ਮਿੱਤਰ (ਇੰਡੀਆ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫੋਨ: 011-91-93575-12244</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਖਿੰਦਰ (ਕੈਨੇਡਾ)</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੰਪਾਦਕ: </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੰਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਟੋਰਾਂਟੋ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫੋਨ: (416) 858-7077</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">Email: </span><a href="mailto:poet_sukhinder@hotmail.com" target="_blank"><b><span style="FONT-FAMILY: Arial">poet_sukhinder@hotmail.com</span></b></a></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><br /><div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-8802967965491962246?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-29625600339468637102010-07-27T21:42:00.000-07:002010-08-25T17:11:09.608-07:00<a href="http://2.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TE-1WIZQoBI/AAAAAAAAAWY/U3PvoX7Rx-M/s1600/Warayam+Sandhu+1.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 111px; FLOAT: left; HEIGHT: 138px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5498813061857845266" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TE-1WIZQoBI/AAAAAAAAAWY/U3PvoX7Rx-M/s200/Warayam+Sandhu+1.jpg" /></a><span style="color:#000066;"> <strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’- </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਹਿਲੀ ਆਲੋਚਨਾ-ਪੁਸਤਕ</span></strong></span> <div><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖ</span><span style="font-family:Raavi;"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੰਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਵੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ/ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਣ/ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੀਡਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦੇ ਉਹਨਾਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੰਕਲਨ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭੁਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ 57 ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 34 ਸ਼ਾਇਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੱਠ ਕਹਾਣੀਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੱਠ ਹੀ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਤੇ ਛੇ<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਤ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਹਰਜੀਤ ਦੌਧਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਰਸ਼ਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡੀਅਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਮਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਜਾਂ ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ ਨੁਮਾ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਝ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚਮਨ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਿਬੰਧ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਚੁਣ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਬਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਵੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਚਰਚਾ-ਅਧੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੌਈਅਤ ਮੁਤਾਬਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਹਣੁ ਕਿਥਾਊ ਨਾਹਿ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੁਖਪਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਵੀ ਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਲੇਖਕ ਉਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਗੋਂ ਕਈ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਜਾਣਿਆਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਧਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਏਥੇ ਉਸਦੀ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਦਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਸਲਨ: ਸਾਧੂ ਬਿਨਿੰਗ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਏਥੇ ਉਸਦਾ ਕਵੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਖਰੀ ਵਿਧਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਹ ਕੇ ਉਸਦਾ ਉਸ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨਾਤਾ ਜੋੜਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 57 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮੁਖਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਾਂ-ਥਾਂ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,<span style="font-family:Raavi;"> </span></span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਾਰਤਕ-ਲੇਖਕ ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਤੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ ਅਤੇ ਨਿਸਬਤਨ ਨਵੇਂ ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕ ਸੁਖਪਾਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਤੇ ਇੰਝ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਕੁਝ ਘੱਟ ਚਰਚਿਤ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਡੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸਦਾ ਨਿੱਜੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਚਰਚਿਤ ਕਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਨਾਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨਪਾਲ ਸਾਰਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਕਥਾਕਾਰ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਸੰਗਤ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਰਚਿਤ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਉਹ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚ ਸਕੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">”</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲੇਖਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁੱਲ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਤੇ ਮੁੱਲ ਘਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਗਠਿਤ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਝਾਤ ਪੁਆਈ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਏਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਇਕ ਟੀਮ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸਵਾਰਨ ਵਿਚ ਜੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਚੁਨਿੰਦਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲਿਆ ਕੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਕੱਥ ਜਾਂ ਵੱਥ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਤੇ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇਗ਼ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਦਾਣਾ ਟੋਹਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਤਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਪੱਕੀ ਪਕਾਈ ਦੇਗ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਰੱਖੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀ ਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਠਿਤ<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਬਿੰਬ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਜਕੜ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਓਥੇ ਤੇ ਓਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਵਾਜਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਤਾਂ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ/ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ/ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਰਲੇ ਲਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਓਥੇ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਰਚੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਾਹਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਦਵਾਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਰਚਾ ਕਰਵਾਏ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਵੀ ਲਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਰਾਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਫ਼ਗਾਨਸਿਤਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੱਸੇ ਕਿ ਓਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਬੰਧ ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੋਣਾ ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਖਦਾ ਹਾਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚ ਮਘੋਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਂਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੁਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਲੋੜ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੀ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਆਲੋਚਕ ਕੋਲ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਵਾਲੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਿਕਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਏਨਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਤੇ ਦਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਧੰਨਭਾਗ ਹਨ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਦਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪਹਿਲ-ਪਲੱਕੜੀ ਪਾਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੈੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੰਡੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਜਕੜ-ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਫ਼ਸ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਖ਼ਰੀਦੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤ ਤੱਕ ਘਟ ਜਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਇਸ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹਾਸਿਲ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਸੰਭਵ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਦਿਆਂ ਤੇ ਛਾਪਦਿਆਂ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੁਨਾਫ਼ੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਝਾਕ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਨੇ ਨਿਰੋਲ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਬਿੰਬ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਜਾ ਸਕੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਹਿਲੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੈਂਠ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਡੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ ਕਾਰਜ-ਸਿਧੀ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖਿੰਦਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿਉਂਕਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਪਾਠਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਜਾਂ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹਵੇਗਾ ਕਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਕੀ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਖਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਭੂਗੋਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਹਿਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਥਾਵਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੌਸਮ ਆਦਿ ਦੇ ਦਿੱਖ ਦੀ ਪੱਧਰ ਵਾਲੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋਣ ਓਥੇ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੂਪ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਜਾਬੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੱਛਮੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਗੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ (ਟਰੈਫ਼ਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਬੰਧ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਲਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਦਿਅਕ ਮਾਹੌਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੁਜ਼ਗਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਗ਼ੈਰਾ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਕੇਤਿਕ) ਸਜਿੰਦ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਆਣ ਵੱਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੇ ਉਹ ਲੋਕ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਨੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਰਹਿਤਲ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸਰੋਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਂਝੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ (ਹੇਰਵਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਣਾਓ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਕੂਲਣ ਆਦਿ) ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਖਣ-ਅੰਦਾਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਚਨਾਤਮਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅਵਾਸ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਨਿੱਜੀ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਵੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਲੋਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਹਰੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੇਵਲ ਲੇਖਕ ਦੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਮਰੀਕਨ ਪੰਜਾਬੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੋਣ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਵਾਜਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਖ-ਬੰਧ ਵਿਚ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਛਾਣ ਤੇ ਨਿਖੇੜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ/ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਖਰਿਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਅਜਿਹੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ-ਬੰਧ ਵਿਚ ਸੰਕੇਤਿਕ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਹੀ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">, ‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਤੇ ਇਸ ਵੱਖਰੇਪਨ ਨੂੰ ਉਹ ਕਨੇਡਾ ਦੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮਾਜ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਿਕ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨਿਖੇੜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਉੱਤਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਚਵਾਂ ਨਿਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਵਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਕਿਸ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤੁੱਲ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੱਧਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਹਨ! ਲੇਖਕ ਉਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਰੁਬਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਕਈ ਚਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਕਸਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਕਵਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਹੀ ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇਸੀ-ਪਰਵਾਸੀ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮਨਘੜਤ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ ‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਵੱਖਰਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖ਼ਾਨਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਿਯਤ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰਕ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤਰਕ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਸੰਗਠਿਤ ਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਉੱਤਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੀਰੀ ਗੁਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ-419)</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੁੱਖਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਬਹੁਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਗਨਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ/ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਹੀ ਕਾਵਿਕ ਬਿਆਨ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਸੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ ਜਾਚ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਲ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਸਵੀਰ ਕਾਲਰਵੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪਰਸੰਗ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚਸ਼ਮਦੀਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਚਲੇ ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਮੁਖਧਾਰਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਭੰਡਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਖਵਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਗੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਲਿਖਤਾਂ ਸੁਖਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਹਕੀਕੀ ਕਸਵੱਟੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰਦੇ ਹੋਏ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੋਣ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਨਿਰੋਲ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲੈ ਆਉਣਾ ਏਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕੀ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਵਾਸ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਾਹਿਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">? </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜਿੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਕਨੇਡਾ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਹਿੰਦਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਪਰ ਰਚਨਾ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤ ਵੱਸਦੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੂਰਜ ਦੀ ਕੋਈ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਰਾਤਲ ਹੀ ਕਨੇਡਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ/ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਲੋਚਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪਰਖ਼ਣ ਪੜਚੋਲਣ ਲਈ ਕਿਸ ਆਲੋਚਨਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਜੋ ਆਲੋਚਨਾ-ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਮਾਜ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਸ਼ਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਅਪਨਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸਾਧਾਰਨੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਮੀ ਟੂਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦਾ ਲੰਮਾਂ ਅੰਸ਼ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਟੋਟਾ/ਟੋਟੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਰਾਇ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਰਾਇ ਦਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਗਲਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਮਾ ਹਵਾਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਤਰਤੀਬ ਬਦਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਟੂਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਝ ਲੜੀ ਦਰ ਲੜੀ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਝ ਉਹ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੈਂਤੜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਲੋਚਕ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਕੋਲ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਇਕ ਆਪਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਮੱਤ ਵੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਮੱਤ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਾਲੀ ਅਨੁਸਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, ‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਮਸਲਿਆਂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਪਛਾਣ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਹੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।<span style="mso-spacerun: yes"> </span></span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸਤਵੰਜਾ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੁੱਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲੈ ਆਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਰਾਇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਾਠਕ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਏਥੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੇ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਤਣਾਓਸ਼ੀਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਤੇ ਖੋਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਸੰਦਰਭ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿਉਂਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਾਠਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤੇ ਨਵੇਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਪਰਖ਼ਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਲ ਤਾਂ ਨਿਭਾਇਆ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਧੀ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਚੇਤ ਪਾਠਕ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਸਲਨ: ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਚਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਤੇ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ ਹੁਨਰਮੰਦੀ ਦਾ ਕਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਟੋਟੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣਾ ਕੇ ਹੁਨਰਮੰਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਧਾਗਤ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਕਵਿਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਬਣ ਵੀ ਸਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਆਣਾ ਆਲੋਚਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਆਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਰਚਨਾ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਰਕ ਸ਼ੋਰਰ ਦਾ ਕਥਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, ‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਕਨੀਕ ਹੀ ਦਰਿਆਫ਼ਤ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਅਕਸਰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਹਜਾਤਮਕਤਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਅਣਗੌਲਾ ਕੀਤੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਲਮ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਉਸ ਮਸਲੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਪਕੜ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਜਾਂ ਕਲਾਪੱਖ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਖ਼ੇਚਲ ਕਰਨੋਂ ਆਲੋਚਕ ਉੱਕ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਚਿੱਟੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਦੇ ਏਡਜ਼ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਏਡਜ਼ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਹੋਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫ਼ੈਲਣ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਤੌਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਵਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਕ ਸੁਚੇਤ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਿਹੋ ਕਿਹਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਆਦਿ ਆਦਿ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕਿਧਰੇ ਇਕ ਝਲਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਲੇਖ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਵਲ ਆਖ ਕੇ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਉਸਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਨਿਗ਼ਾਰ ਵਿਚ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਸਵੀਰ ਕਾਲਰਵੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੋ ਗੱਲ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੇਵਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਵਿਚ ਬੇਲੋੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਮ ਵਾਂਗ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਝ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਚਰਚਾ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਛਿੜਦੀ ਕਿ ਕੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">?’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੇ ਉਹ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਕਿ ਚੰਗੇ ਗੀਤ ਦੀ ਰੂਹ ਕਿੱਥੇ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਲੱਭਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਝ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚਮਨ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੇਗਾ ਤੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਉਸਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਾਰਤਕ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਵੇਂ ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਜਾਂ ਇਕਬਾਲ ਮਾਹਲ ਪਾਠਕ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਹੱਕ-ਬ-ਜਾਨਬ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ-ਬੀੜਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਿਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵੱਲ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਚੱਲਦੇ ਚੱਲਦੇ ਕੁਝ ਇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾ ਪੱਖ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹਾਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਕਿਸ ਕਲਾਤਮਕ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਏਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹੁਨਰਮੰਦੀ ਦਾ ਹੁਸਨ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੁਸਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉੱਤਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਦਰਜੇ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੁਖਿੰਦਰ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ਼ ਦੀ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਸੋਝੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਉਹ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਹੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਮੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਮੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">’(</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਨਾਂ:430) ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਆਪ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਆਲੋਚਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵੀਆਂ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਉੱਤਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਦਰਜੇ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਇਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧਾ ਦੇ ਕਲਾ-ਵਿਧਾਨ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਧਾਗਤ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਣਾ-ਜਨਕ ਰਾਇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਇਕ ਲੇਖਕਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ-ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਸੰਕੇਤਿਕ ਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਕਹਾਣੀਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਬੀਰ ਸੰਘੇੜਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਲਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਵੱਲ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤਿਕ ਝਾਤ ਵੀ ਪੁਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਧੀਮੀ ਤੋਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਾਓ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। (</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਨਾਂ:419) ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਤੋਰ ਨਾਵਲੀ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਜਗਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਨਾਓ ਵੀ ਮਘਦਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਭਾਵ-ਵਿਰੇਚਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।(</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਨਾਂ:320-21) ਜਾਣਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਉਹੋ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਉਮਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿੱਤੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਰਤਾਲਾਪ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਕਲੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’(</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਨਾਂ:257) ਜਾਪਣਗੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚਿੜੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਲੀ ਵਧੇਰੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ (ਪੰਨਾ: 256) ਅਚੇਤ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਅਣਕਿਹਾ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਗਲਪ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਗਲਪ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਲਪ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਨ ਕਲਾ-ਜੁਗਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਥਿਤੀ-ਮੁਖਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਥਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਠ-ਭੁਮੀ ਵਿਚ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਫਿ਼ਲਮ ਦਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ( ਪੰਨਾਂ:256)</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਝ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੂਪਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੱਖ ਅਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੱਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਸਤਰੀ ਸੰਕੇਤ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਿੰਨੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸਦੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਕਨੀਕੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਲਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਪਰ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਜੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਖ਼ਦਾ ਪੜਚੋਲਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਬਿਆਨ ਦੀ ਪੱਧਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਚਨਾ ਵਿਚ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰਿਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਜੇ ਆਲੋਚਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸਿ਼ਸ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੰਗ ਕਾਟ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਲੱਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">”(</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਨਾਂ: 257) ਕੀ ਕਿਤੇ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਕਾਹਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਕਾਹਲੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਅਧਿਅਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਾ ਕੱਢ ਸਕਿਆ ਹੋਵੇ! ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਉਸ ਲੇਖ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮਿਤੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਹੀਨਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਲ ਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖ 2008-9 ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 2008 ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ਾਲੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">2009 ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜ-ਪੰਜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਛੇ-ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਲਿਖਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਰਵਰੀ 2009 ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਹੀਨੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਦੱਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਤੇਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਔਸਤਨ ਦੋ ਦਿਨ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੋਏ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿੱਥੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕੀਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਪੱਖੋਂ ਉਸਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਓਥੇ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਰਾਇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਣ ਵਿਚ ਕਾਹਲੀ ਕੀਤੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਸਰਬਾਂਗੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਣਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ-ਮਨਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਦਰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਕੋਈ ਆਲੋਚਕ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਆਲੋਚਕ ਕੋਲ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਮਾਨਸਿਕ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਣ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਘਾਲਣਾ ਲਈ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜੁਟਾ ਸਕਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰਿਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾ ਸਕਿਆ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਾਡਾ ਇਹ ਉਲ੍ਹਾਮਾ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਲ੍ਹਾਮੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇਈ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰੀ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਬਦ-ਦਿਆਨਤਦਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਚਮੁੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਆਲੋਚਕ ਸਦਾ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦਾ ਰਿਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">*****</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-2962560033946863710?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-73197523854656211742010-07-09T08:28:00.000-07:002010-07-09T08:30:05.406-07:00<a href="http://1.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TDdAI0a0VII/AAAAAAAAAWQ/fUbt1ftOCfo/s1600/Harbans+Brar.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 113px; FLOAT: left; HEIGHT: 139px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5491928790855865474" border="0" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TDdAI0a0VII/AAAAAAAAAWQ/fUbt1ftOCfo/s200/Harbans+Brar.jpg" /></a><span style="color:#000066;"> <span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA"><strong>ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਤਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਗੀਤ - ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ</strong></span></span> <div><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲੇਖ</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਚਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਗੀਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਅਜਿਹੇ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਰੁਝਾਣ ਦੇ ਉਲਟ ਬੜੇ ਚੇਤਨਤਾ ਭਰਪੂਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਆਰਥਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨਤਾ ਭਰਪੂਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਉਸਦੇ ਗੀਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੁਸੀਂ ਬਦਲ ਦਿਓ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੇ ਲਿਖਾਰੀਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਿਰਾ ਵਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਕੁਝ ਪਿਆਰ ਵੇ ਲਿਖਾਰੀਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੰਗੇ ਨਾ ਕਰੋ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਖ ਦਿਓ ਲਾਂਭੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਮ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਐਵੇਂ ਕਰੋ ਨਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰ ਵੇ ਲਿਖਾਰੀਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੁਸੀਂ ਬਦਲ ਦਿਓ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੇ ਲਿਖਾਰੀਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਾਹਦਾ ਗੀਤ ਸੁਣ ਜੇ ਭੈਣ ਕੋਲੋਂ ਵੀਰ ਉਠ ਜੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਪਿਉ ਦਾ ਜੇ ਦਿਲ ਦੁਖ ਜੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੁਝ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਕਰੋ ਲਿਹਾਜ਼ ਵੇ ਲਿਖਾਰੀਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੁਸੀਂ ਬਦਲ ਦਿਓ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੇ ਲਿਖਾਰੀਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨੂੰਵਾਦ ਨੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਉਸ ਸਦਕਾ ਜਿ਼ੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੌਂਸਲੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੌਦ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਕੋਹੜ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭਾਂ ਖ਼ਾਤਿਰ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਆਧਾਰਤ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੌਕਾ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚੰਬੜੇ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਕੋਹੜ ਦਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੇਸ਼ ਹਨ ਉਸਦੇ ਗੀਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸਤਰਾਂ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਤੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਦੇ ਕਟ ਦੇਣੇ ਨੇ ਫੰਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭ ਜਗ ਉਪਜਿਆ ਕੌਣ ਭਲੇ ਕੌਣ ਮੰਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿਸਾਨ ਜਾਂ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੋਵੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਕਹਿਦੇ ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਲੱਭੇ ਹਾਣ ਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾ ਪਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਣਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਦਾ ਇਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅੱਜ ਦੀ ਮੰਗ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੁਰਮੁਖੋ ਪਿਆਰਿਓ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੁਲਾਰਿਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਗ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਿਓ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਮਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਜ ਸੋਚੋ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਲੌ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਢਾਂਚੇ ਢਾਲ ਲੌ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਫੋਕੇ ਭਾਸ਼ਨਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਚ ਢਾਲਿਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਣਾ ਵੈਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਕਰੋਧ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਿਲ ਗਈ ਏ ਖੁਸ਼ੀ ਇਹਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿਓ ਜਹਾਨ ਵਿੱਚ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖਿਲਾਰਿਓ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">......</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2.ਬੋਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਣਾ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਰਬਤ ਦਾ ਜੋ ਭਲਾ ਜੇ ਅਸਲ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਚ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਾਰ ਧਾੜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਾ ਦਿਓ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਇਹ ਉਲਟ ਕਮਾਂਵਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਪ ਨੇ ਕਮਾਂਵਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੋ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾ ਦਿਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਬੰਸ ਬਰਾੜ ਕਰੜੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਹਾਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਮ ਦਾ ਗੀਤ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਹ ਠੇਕੇਦਾਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਕਿਹੀ ਪਰਲੋ ਲਿਆਉਂਦੇ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਤੋਂ ਭਾਈ ਮਰਾਉਂਦੇ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਵਰ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਬੱਦਲ ਬਹੁਤਾ ਗੱਜਦਾ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦਿਲ ਕਰੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀਆਂ ਮੈਂ ਫੜ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਕਸ ਦੇਵਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੱਚੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਦਸ ਦੇਵਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਕੰਮ ਉਹੀ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇਗਾ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਅਜਿਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਡਰ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੁਨੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਮ ਦੇ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੋਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜੇ ਜੀਣਾ ਏ ਜੀ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਐਵੇਂ ਦਿਨ ਕਟੀਆਂ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਏਥੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕ ਬੇਗਾਨੇ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਐਵੇਂ ਬਹਾਨੇ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਯਰਾਨੇ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਹਨਾਂ ਸੁਹਣੇ ਕੌੜੇ ਤੁੰਮਿਆਂ ਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੂੰ ਗੱਲ ਹੀ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਿਆ ਕਰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਾਜਨੀਤਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲਾਲਚ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸ਼ੱਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿਸੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵੇਰੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੁੜ ਕਦੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">।<span style="mso-spacerun: yes"> </span></span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੱਡ ਬੀਤੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜੋ ਸਤ ਪ੍ਰਾਏ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬੇਗਾਨੇ ਬਣ ਬਹਿੰਦੇ ਕਦੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਜਾਏ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਤਣ ਜਾਂਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫਿਰ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਂ ਦੇਖੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ਤੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲਾਲਚ ਨੇ ਗਵਾਏ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬੇਗਾਨੇ ਬਣ ਬਹਿੰਦੇ ਕਦੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਜਾਏ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਂ ਡਿੱਠਾ ਅਕਸਰ ਠੋਕ ਵਜਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸ਼ੱਕ ਝੂਠਾ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਏ ਤਬਾਹ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਚੰਦਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨੇ ਲੋਕੋ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬੜੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੁਖਾਏ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢੌਂਗ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਮੁ਼ਖੌਟੇਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਸਦੇ ਗੀਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਢੌਂਗੀ ਦੁਨੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਾਇ ਓਏ ਜ਼ਮਾਨਿਆ ਅਜਿਹੇ ਮੁਖੌਟਾਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1.ਜਿਉਂਦੇ ਦੀ ਪੀੜ ਵੰਡਾਈ ਨਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੋਇਆਂ ਤੋਂ ਰੋਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2.ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਘਿਉ ਲਾ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਿਣਾ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਮਰਿਆ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੁਣ ਚਲਿਆ ਕਹਿਣ ਸਵਰਗਾਂ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹਦੇ ਦੀਵਾ ਮੜੀ </span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੇ ਧਰਿਆ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਹੀ ਬੰਸ ਤਰਸਦੀ ਬੁਰਕੀ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਿਛੋਂ ਜਗ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">3.ਜਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਰ ਮੁਕ ਜਾਣੀ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰੀਤ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੋਇਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਪਖੰਡ ਏ ਜ਼ਮਾਨਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੁਰਸਿੱਖੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਮ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਦਾ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਕੁਝ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਸ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਮੁਖੌਟਾਧਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੰਦਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਸਜਿਦਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗਿਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਮੁਖੌਟਾਧਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਕਾਤਲਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਡਰੱਗ ਸਮਗਲਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿਉਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੇਸ਼ ਹਨ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੁਰਸਿੱਖੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੀਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1.ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਰਕੇ ਨਿਰਾ ਦਿਖਾਵਾ ਲੋਕੋ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੁਟਣੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">..........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2.ਗਜ਼ ਗਜ਼ ਲੰਬੇ ਕੇਸ ਵਧਾਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਰਜ਼ੀ ਏ ਪਏ ਘਰੜ ਸੁਨਾਓ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">...........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">3.ਦਾਤਾਂ ਨਾਲ ਏ ਪਿਆਰ ਵਧਾਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਭੁਲਾਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਹੱਡ ਮਾਸ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਮੁਖੌਟੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਬਰਾੜ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਜ਼ਾਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾ ਧਰਮ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ - ਬਲਕਿ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਕੰਮ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਵਿਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਮ ਦੇ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਾਗਰੁਕ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਗੀਤਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1.ਨਵ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਿਸਮ </span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span></span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਾਕ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਭੋਲਾ ਭਾਲਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਹੀ ਬਣਦਾ ਜਾਂਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤਾਣਾ ਜਿਹਾ ਇਕ ਬਣਦਾ ਜਾਂਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਆਖਰ ਬਣਦੈ ਸਿਖ ਈਸਾਈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪੰਜ ਤੱਤ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਦੇਖੋ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਇਨਸਾਨ ਬਣੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2.ਹਿੰਦੂ ਕਹੇ ਮੈਂ ਸਰਵੋਤਮ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਂ ਹੀ ਪਾਕ ਕਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਿਖ ਕਹੇ ਬਸ ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਈਸਾਈ ਕਹੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਮਹਾਨ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜ਼ਾਤ ਨਹੀਂ ਉਚੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਉਚਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਰਮ ਉਚਾ ਭੋਲੇ ਨਾਦਾਨ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਏਹਨਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਦੇਸ਼ ਬਣੇ ਜੰਗੇ-ਮੈਦਾਨ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਛੇੜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੂਖਮ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ-ਧੀ ਦਾ ਪਿਆਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਿਓ-ਧੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਸ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧੀ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਆਪਣੇ ਭੈਣਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭਰਾਵਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਿਓ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰ ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਬੇਗਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਜਿਸ ਪ੍ਰਵਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ-ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਉਹ ਦੁਆਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧੀ ਦੇ ਡੋਲੇ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੀਤ ਡੋਲੀ ਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1.ਤੇਰੇ ਵਸਦੇ ਰਹਿਣ ਗਰਾਂ ਮੇਰੇ ਵੇ ਪਿਆਰੇ ਬਾਬਲਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੇਰੀ<span style="mso-spacerun: yes"> </span>ਠੰਡੀ-ਠੰਡੀ ਮਿੱਠੀ-ਮਿੱਠੀ ਛਾਂ ਮੇਰੇ ਵੇ ਪਿਆਰੇ ਬਾਬਲਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਥੇ ਹੱਸ ਖੇਡ ਕੇ ਦਿਨ ਸੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਮੈਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜ ਛੱਡ ਚਲੀ ਉਹ ਗਲੀਆਂ ਚੁਬਾਰੇ ਮੈਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਈ ਜਾਪਦੀ ਏ ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੇਰੇ ਵੇ ਪਿਆਰੇ ਬਾਬਲਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">.........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2.ਸੁਣ ਵੇ ਮੇਰੇ ਵੀਰਿਆ ਵੇ ਮੇਰੇ ਹੀਰਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿਵੇਂ ਦਿਲ ਸਮਝਾਵਾਂ ਲੜਨਾ ਖੇਡਣਾ ਬਚਪਨ ਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲ ਜਾਵਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸੁਣ ਨੀ ਮੇਰੀ ਅੰਮੜੀਏ ਨੀ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੜੀਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨੀ ਐਵੇਂ ਨਾ ਰੋਈਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ ਮੇਰੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਨਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਧੋਈਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਧੀਆਂ ਧਨ ਪਰਾਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਿਆ ਬਾਬਲਾ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਪਾਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਆ ਨੀ ਭਾਬੀ ਰਾਣੀਏ ਨੀ ਬੜੀ ਸਿਆਣੀਏਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਹਾਂ ਨਾਲੇ ਸ਼ਰਮਾਵਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੌੜਾ ਫਿੱਕਾ ਕਦੀ ਬੋਲੀ ਹਾਂ ਤੈਥੋਂ ਅੱਜ ਬਖ਼ਸ਼ਾਵਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਹਰਬੰਸ ਅੱਜ ਉਦਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਰਹੇ ਆਬਾਦ ਇਹ ਖੇੜਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਦਾ ਰਹੇ ਸਦਾ ਬਾਬਲ ਦਾ ਵੇਹੜਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰ ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਧੜਕਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹਾਂਗਾ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਲਈ ਤੜਪ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮਹਿਬੂਬਾ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮਹਿਬੂਬ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬਾ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣ ਲਈ ਹਰ ਖਤਰਾ ਮੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ- ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਹਿਬੂਬ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਾਸਤਾ ਹੀ ਪੱਲੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਧੂਰੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">’, ‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦੇ ਝੇੜੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗੀਤ ਨੁਮਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗ਼ਜ਼ਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">1.ਤੈਥੋਂ ਚੁੰਮਣ ਮੰਗੇ ਸੀ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਤੇ ਆਸਾਂ ਲਾਈਆਂ ਬਹਾਰ ਦੀਆਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੁਝ ਜ਼ਖ਼ਮ ਮਿਲੇ ਤੇ ਵੀਰਾਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੀ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਸੁਹਣੇ ਯਾਰ ਦੀਆਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਸ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਝ ਕੇ ਚਖ ਬੈਠੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਭੁਲ ਹੋਈ ਭੁਲ ਦੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਂ ਪਾਈਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">...........</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">2.ਵਿਚ ਗ਼ਮਾਂ ਦੀ ਭੱਠੀ ਦੇ ਸੜ ਕੇ ਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੇਰੇ ਕਾਲਜਾ ਭੁੱਜ ਮਨੂਰ ਹੋਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਐਸਾ ਵੱਜਿਆ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕੋ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗਰਮੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮੈਂ ਰੱਜ ਰੱਜ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹਦਾ ਪੱਥਰ ਜਿਹਾ ਦਿਲ ਪਰ ਪਿਘਲਿਆ ਨਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜ਼ਾਲਮ ਨੇ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕੀ ਗੁਨਾਹ ਮੈਥੋਂ ਕੀ ਕਸੂਰ ਹੋਇਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">.............</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">3.ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵਲੋਂ ਵਫ਼ਾ ਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹਨੂੰ ਭੇਟਾ ਰੋਜ਼ ਚੜਾਉਂਦੀ ਰਹੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਪਰ ਲੋਕੀਂ ਉਸਦੇ ਦਗ਼ਿਆਂ ਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਸੇ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ਰਹੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੈਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਉਸ ਲਈ ਮੰਗਦੀ ਰਹੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਚ ਉਹ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਪਣੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੰਨੇ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ ਬਰਾੜ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗਿੱਧਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"> </span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੰਗ ਲਹਿਜੇ ਵੇਖੀਂ ਕਿਵੇਂ ਨੱਚਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਲਾਟ ਅੱਗ ਦੀ ਮੈਂ ਬਣ ਫੇਰ ਫਿਰੂੰ ਮਚਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਬੰਸ ਨਾਲੋਂ ਨਚੂੰ ਵੱਧ ਕੇ ਨਿਸ਼ੰਗ ਮੁੰਡਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਕਿਵੇਂ ਨੱਚ ਕੇ ਦਿਖਾਵਾਂ ਲਗੇ ਸੰਗ ਮੁੰਡਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੇਰੀ ਵੀਣੀ ਨਾ ਮਰੋੜ ਟੁਟੇ ਵੰਗ ਮੁੰਡਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">-----</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਿਰਸੰਦੇਹ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਰਥਿਕ ਸੇਧ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">। </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਅਜਿਹੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਬੰਸ ਕੇ. ਬਰਾੜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਨਿਰਸੰਦੇਹ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">ਮੁਬਾਰਕ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ</span><span style="FONT-FAMILY: Mangal; mso-bidi-language: HI" lang="HI">।</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="FONT-FAMILY: Raavi" lang="PA">*****</span><span style="mso-bidi-font-family: Raavi"><o:p></o:p></span></p></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-7319752385465621174?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-45362041598648372322010-06-29T17:17:00.000-07:002010-06-29T17:26:17.013-07:00<a href="http://4.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TCqNUFGfaBI/AAAAAAAAAWI/aWcv03FaEaI/s1600/Puran+Singh+Pandhi.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 107px; FLOAT: left; HEIGHT: 144px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5488354472010672146" border="0" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TCqNUFGfaBI/AAAAAAAAAWI/aWcv03FaEaI/s200/Puran+Singh+Pandhi.jpg" /></a> <a href="http://2.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TCqNTeP8JTI/AAAAAAAAAV4/kFZQpm7xv8E/s1600/Sukhinder+-+Canadian+Punjabi+Sahit+Book.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 111px; FLOAT: left; HEIGHT: 145px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5488354461581321522" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TCqNTeP8JTI/AAAAAAAAAV4/kFZQpm7xv8E/s200/Sukhinder+-+Canadian+Punjabi+Sahit+Book.jpg" /></a> <a href="http://2.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TCqNTtx7HfI/AAAAAAAAAWA/y9c6cl-xV-8/s1600/Sukhinder+1.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 110px; FLOAT: left; HEIGHT: 145px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5488354465750392306" border="0" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TCqNTtx7HfI/AAAAAAAAAWA/y9c6cl-xV-8/s200/Sukhinder+1.jpg" /></a><br />----------------------<br /><strong><span style="FONT-FAMILY: Raavi; mso-ascii-font-family: Verdanafont-family:Verdana;color:black;" lang="PA" >ਕਿਤਾਬ : </span></strong><b><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span></b><strong><span style="FONT-FAMILY: Raavi; mso-ascii-font-family: Verdanafont-family:Verdana;color:black;" lang="PA" > (ਵਾਰਤਕ/ਸਮੀਖਿਆ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)</span></strong><b><span style="font-family:Verdana;color:black;"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></b><br /><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:black;">ਲੇਖਕ: ਸੁਖਿੰਦਰ</span></strong><strong><span style="font-family:Raavi;color:black;"><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:black;">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਵਿਸ਼ਵਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ, </span><span lang="PA" style="color:black;"><span style="mso-spacerun: yes"><span style="font-family:Times New Roman;"></span></span></span></strong><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:black;">ਇੰਡੀਆ</span></strong><b><span style="font-family:Raavi;color:black;"><o:p></o:p></span></b></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:black;">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਰ੍ਹਾ: 2010</span></strong><b><span style="color:black;"><o:p></o:p></span></b></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:black;">ਕੀਮਤ: 350 ਰੁਪਏ/25 ਡਾਲਰ</span></strong><strong><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:black;">ਰਿਵੀਊਕਾਰ : </span></strong><b><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ</span><o:p></o:p></b></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><b><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">*****</span></b><b><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></b></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><b><span lang="PA" style="font-family:Raavi;color:blue;">ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਪੁਸਤਕ - ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span></b><b><span style="font-family:Raavi;color:blue;"><o:p></o:p></span></b></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵੀ ਤੇ ਲੇਖਕ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ </span><span style="font-family:Times New Roman;">“</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">” </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ 57 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਪਰਤ ਸੁਖਿੰਦਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਦੋ ਦਰਜਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 10 ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">3 ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਨਾਵਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੋਇਟਰੀ ਦੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ </span><span style="font-family:Times New Roman;">“</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੰਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">” </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਛਾਪਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 57 ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਟਾਈਟਲ ਵਾਲੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਜ ਸੌ ਸਫਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਗਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮੀਖਿਆ ਜਾਂ ਪੜਚੋਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਔਖਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਕੇਵੇਂ ਭਰਿਆ ਵੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਪੁਣਛਾਣ ਕਰਨੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸਹੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਢੁਕਵੀਂ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਨਿਰਨਾਇਕ ਫੈਸਲਾ ਦੇਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕਾਰਜ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਲਿਆਕਤ ਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵੱਡੇ ਜੇਰੇ ਤੇ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਦੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">“</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਲੰਮੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੀਐ</span><span style="font-family:Times New Roman;">” </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਾਲੀ ਸੂਖ਼ਮ ਤੇ ਪੈਨੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਤਰਾਜ਼ੂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਤੇ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਤੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਔਗਣਾਂ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਡਾਕਟਰੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿਚ ਸਰਜਰੀ ਵਾਲੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਔਜਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਲ਼ਝੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਘੀ ਪੱਟੀ ਕਰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲਿਟਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਰਨ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੇ ਜਾਂ ਬੇਸੁਰੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਾਲੇ ਜਾਂ ਬੇਤਾਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਦੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀਂ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਓਕੜੂ ਹੋਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਲਾਰ ਹੋਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਚੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਉਸ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਖਿਐ </span><span style="font-family:Times New Roman;">“</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਓਥੈ ਸਚੋ ਹੀ ਸੱਚ ਨਿਬੜੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੁਣ ਵਖ ਕਢੇ ਜਜਮਾਲਿਆ</span><span style="font-family:Times New Roman;">”</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 35 ਕਵੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">6 ਨਾਵਲਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">8 ਕਹਾਣੀਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">6 ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਭਰਮਾਰ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੋਲ ਤੁਕਾਂਤ ਤੇ ਬਹਿਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਵੀ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਪਿੰਗਲ ਦੀ ਨਿਯਮਾਵਲੀ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੈਰ ਦੀ ਨਵਾਬੀ ਜੁੱਤੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਖਦੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰ ਨਿਯਮ ਤੇ ਬੰਦਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਨਕਾਰਦੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜ਼ਾਦ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ-ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੀ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖੁੱਲ੍ਹੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਤਮ ਹੈ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸੇ ਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਲੈਅ ਵਿਚ ਗਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੌਲਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧਾਨ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਅਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰਸੀਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਵੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੇਵਲ ਕਵੀ ਨਹੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਹ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਧਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਥਾਂ ਹੈ ਤੇ ਕਦਰਦਾਨ ਪਾਠਕ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਵਿਧਾ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਕਨੇਡਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰਮਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੰਦੇਸ਼ੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਲੇਖਕ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਲਈ ਮੋਹ ਭਰੀਆਂ ਹਾਰਦਿਕ ਸ਼ੁੱਭ-ਇਛਾਵਾਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 31 ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਨਾਲ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇਖਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਨਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਦੇ ਕਈ ਬੰਦ ਦੁਆਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈਆਂ ਹੋਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਹ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਪਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਨ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੋੜੀਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਥਹੁ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੁਘੜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਜਾਨ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਤਜਰਬੇ ਵਿਚੋਂ ਸਿਆਣੀ ਰਾਇ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਨਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਨਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਮੋਕਲਾ ਹੋਵੇਗਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨਿਖਾਰ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਵੇਗਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕਰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉੱਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਢੁਕਦੇ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਅੱਖਰ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਬੇਹੱਦ ਔਖਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੇ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਰਚਨਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਈਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਖ ਨਿਰਖ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਵੀ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਪਰਵਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਕਿੰਤੂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵਾਪਰ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਾਸੜ ਹੋਣ ਦਾ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਮਿਹਣਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨਿਧੜਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਰੜੀ ਤੇ ਅਣਥੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹਸਤੀ ਨੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰੁਟੀਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਉਂਗਲ ਉਠਾਈ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਰੋਈ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਇ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉੱਤਮ ਤੇ ਮਿਆਰੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜੇਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਹਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਧੁਰ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਰਸਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਜਾਂ ਭਾਵ ਨੂੰ ਖੁਰੋਚਣ ਅਤੇ ਨਿੱਗਰ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਬਿਆਨਣ ਦੀ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਅਤੇ ਲਿਆਕਤ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੌਲਕ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਓਨਾ ਸੁਆਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਲੋਹੜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਐਵੇਂ ਡੰਗਟਪਾਊ ਨਹੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਗੋਂ ਬੁੱਕਾਂ ਦੇ ਬੁੱਕ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਹਿਰਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਤੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਭਰੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਨਾ ਕਿਸੇ ਭਾਵ ਦੀ ਤੋਟ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦਾ ਤੇ ਲਿਹਾਜ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਦਰਦਾਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਵਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਸ ਫ਼ਕੀਰ ਵਰਗੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਦਾ ਆਖਣਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਬੀ<i>ਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਬਜ਼ਾਰ ਮੇ ਮਾਂਗੇ ਸਭ ਕੀ ਖ਼ੈਰ</i></span><i><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span></i><i><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾ ਕਾਹੂੰ ਸੇ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਕਾਹੂੰ ਸੇ ਵੈਰ</span></i><i><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></i><span style="color:fuchsia;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਸੁਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੁਚੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗੱਫੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕੁਝ ਟੂਕਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਸੁਣੋ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ ਦੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਾਇਕੂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਾਡੀ ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਕੁਚਤ ਕਵਿਤਾ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਠੋਸ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਚ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹੇ ਨਾਲੋਂ ਅਣਕਿਹਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਕਬਾਲ ਖਾਨ ਲੋਕ-ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਹਿਤ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਬਦ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਤੰਕਵਾਦ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਅਜਿਹੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋਆਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਗਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤੱਕੜੀ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਰ ਤੋਲਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਧੂ ਬਿਨੰਗ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਡਾਕਟਰ ਸੁਖਪਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਾਰਮਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਛੇੜਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਰਜੀਤ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧੁਖਦੇ ਮਨਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਧੂੰਆਂ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਲ ਪਲ ਮਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਨਾਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਖਹਿਰਾ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਵਲ ਵਲੇਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮਾਜਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਜਨੀਤਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਸਲਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਬੜੇ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੀਰ ਭਾਸ਼ਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਖ਼ੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਕਿਉਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ</span><span style="font-family:Times New Roman;">?” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੰਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ ਅਜੋਕੇ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਮਿਥਹਾਸ ਦੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਘਰ ਦੇ ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉੱਥੇ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਕਾਨ ਉਦੋਂ ਘਰ ਬਣਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਤਿਯੰਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਧੰਜਲ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹਾਮੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">”<span style="mso-spacerun: yes"> </span>“</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਨਾਗਰਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖਵਾਦੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਧਰਮਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੰਗਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਸਲਾਂ ਜਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰਾਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span><span style="font-family:Times New Roman;">” </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਪ ਕਰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, “</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗਲੋਬਲੀਕਰਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਹਨੇਰੀ ਅੱਗੇ ਕੱਖਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡੇ ਫਿਰਦੇ ਸਾਡੇ ਇਹ ਮੁਖੌਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">” </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਦਿ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਵਪੂਰਤ ਤੇ ਰੌਚਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨਾਵਲ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਰਜ 57 ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ 57 ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਕਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸਿ਼ਆਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸੁਆਦਲਾ ਰੰਗ ਭਰਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਵਾਰਤਿਕ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀ ਤਾਜ਼ਗੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤ੍ਰੇਲ ਦੀ ਡਲ੍ਹਕ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਅਤੇ ਸੂਹੀ ਸਵੇਰ ਵਰਗਾ ਨਿਖਾਰ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸ ਵਿਚ ਰੜਕ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੜਕ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਿੱਖਾ ਵੇਗ ਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਤੇ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਪੁਸਤਕ ਖੋਜੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲਿਖਾਰੀਆਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌਗਾਤ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਵੀ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਘਾਲਣਾ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਦਰ ਕਰਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਾਰਦਿਕ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਅਰਪਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><br /><div><br /><br /><br /><div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3571118466952002636-4536204159864837232?l=canadianpunjabiliterature.blogspot.com' alt='' /></div>ਸੁਖਿੰਦਰhttp://www.blogger.com/profile/08967428913119438146noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-3571118466952002636.post-36712272066963077512010-06-19T08:43:00.000-07:002010-06-19T08:46:03.331-07:00<a href="http://4.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TBzlt2CiELI/AAAAAAAAAVg/0YuXEoAnhVo/s1600/Baljinder+Sangha.jpg"><img style="MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 112px; FLOAT: left; HEIGHT: 142px; CURSOR: hand" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5484511021993431218" border="0" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_teih9lHj2LI/TBzlt2CiELI/AAAAAAAAAVg/0YuXEoAnhVo/s200/Baljinder+Sangha.jpg" /></a><span style="color:#000099;"> <span lang="PA" style="font-family:Raavi;"><strong>ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੰਧਲਾਪਣ - ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ</strong></span></span> <div><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><strong><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੇਖ</span><span style="font-family:Raavi;"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></span></strong></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Raavi;"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਤਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਕੋਰੇ ਸਫ਼ਿਆਂ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਈ ਸੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈਂ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਹਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਗੰਧਲਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਵੱਲੋਂ 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ...ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਦਾ ਇਹ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇਸ ਅੰਤਲੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਉਦੇਸ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕਵਿਤਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਰਅਸਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਤਰੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਤਾਰਾ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਹਿਜ਼</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਕਿ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਸਮਝ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ...ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਲ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਭਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬੇਹਿਸਾਬਾ ਖਰਚਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਰਦਾਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿ ਕਿੱਦਾਂ ਤੋਰੀ ਹੋਊ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਵੀਂ ਭਰਜਾਈ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੋਨੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਲੱਦਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿ ਕਿੱਦਾਂ ਤੋਰੀ ਹੋਊ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਵੀਂ ਨੂੰਹ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੋਨੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਲੱਦਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿ ਕਿੱਦਾਂ ਤੋਰੀ ਹੋਊ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਵੀਂ ਪੋਤ ਨੂੰਹ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੋਨੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਲੱਦਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣਾ ਨੱਕ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਵੱਡਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਘਰ ਦੀ ਹਰ ਨੁੱਕਰ ਦੇਖਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕੱਦ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਮਰਦ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨ ਸਿਰਫ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਹੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਨੀ ਪਵੇਗੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤਾਂ ਜੁ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਸਕੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >।</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਔਰਤ ਦੀ ਪੁਕਾਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਵਾਜ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦਿਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਤਲ ਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਇਹ ਗੱਲ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨਾਂ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਸੀ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੀ ਭੀਖ ਕਿਉਂ ਮੰਗੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">? </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਉਸਦਾ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">1.ਇਸ ਲਈ ਸਫ਼ੇ ਕਾਲੇ ਕਰ-ਕਰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਂ ਗੀਤ ਗਾ-ਗਾ ਕੇ ਇਕ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਤੋਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਅਖਵਾਉਣਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਤਲ ਨਾ ਕਰਵਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੱਗ ਦੇਖਣ ਦਾ ਚਾਅ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਂ ਮੈਂ ਵੀਰੇ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਦੇਵਾਂਗੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਨੂੰ ਭੀਖ ਵਿੱਚ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਭੀਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਹੋਈ ਇਕ ਧੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਕ ਨਰੋਆ ਸਮਾਜ ਪੈਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਵੀ ਭੀਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾ ਜੰਮਣਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋੜ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦਾਦੀਆਂ-ਪੜਦਾਦੀਆਂ ਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਸੋਚ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੁੱਲ ਦੇ ਚਿਰਾਗ਼ ਸਿਰਫ਼ ਪੁੱਤ ਹੀ ਨੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾ ਕਿ ਲੋੜ ਹੈ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਤੋਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਭੀਖ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸੇ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਾਗਣ ਦੀ ਲੋੜ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਰੀਸੋ ਰੀਸ ਵਿਆਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਹਿਸਾਬਾ ਖ਼ਰਚਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਖਰਚੇ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੋਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕਣਾ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਰੀਸੋ-ਰੀਸੀ ਤੇਰੀਆਂ ਬਰਾਤਾਂ ਵੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੈਰਿਜ ਪੈਲਿਸਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਥੱਲੇ ਦੱਬਿਆ ਤੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋੜ ਹੈ ਤੇਰੇ ਜਾਗਣ ਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਪੀਣੀ ਦਾਰੂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਹੋ ਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਣ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਸੌਂ ਜਾਣ ਦਾ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੁਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲੇਖਕ ਔਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਮਹਿਜ਼ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਡੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਜਾਬਣ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">1.ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਕ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੱਕ ਹਿੱਲੇ ਮਜਾਜਣ ਜਾਂਦੀ ਦਾ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’<span lang="PA" style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਦਾ ਝੰਬਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇਰਾ ਲੱਕ ਹਿੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਫੈਮਿਲੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਵੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੈਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਿਦਾਇਤ ਹੈ ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">2.ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਕ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇਰੇ ਟੂਣੇਹਾਰੇ ਨੈਣ ਕੁੜੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿਉਂਕਿ ਉਨੀਂਦਰੇ ਦੇ ਭੰਨੇ ਹੋਏ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇਰੇ ਨੈਣ ਮਟਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਲਕਾਂ ਦੀ ਵੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੈਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤ ਹੈ ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਟਕਾਉਣਾ ਨਹੀਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਕਿ ਸਵਾਉਣਾ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੰਜਾਬੀ/ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਉਣੀ ਅਤੇ ਦੰਗੇ ਫਸਾਦ ਕਰਨੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹਾਂ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਕਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਆਪ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਦੋਸ਼ ਹੋਰਾਂ ਸਿਰ ਧਰਦੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਬੰਦੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਗੰਦੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਘਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਝ-ਸਮਝ ਕੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਢਾਹੁਣ ਮੰਦਰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਲੱਗੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਢੱਗੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹਾਂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">,</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹਾਂ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਧਰਮ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਖੰਡ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਥਾਂ ਥਾਂ ਪਾਖੰਡੀ ਸੰਤ-ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡੇਰਾ-ਰੂਪੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੇ ਪਾਖੰਡੀ ਸੰਤ-ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਤਲ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਾਤਕਾਰੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਡਰੱਗ ਸਮੱਗਲਰ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੁੰਡੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਰੰਡੀਆਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੱਲੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲੁੱਟ ਮਚਾ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੇਸ਼ ਹਨ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਤੇ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸੱਚੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">1.ਬੱਚੇ ਵਿਲਕਣ ਭੁੱਖੇ ਪੂੜੇ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵਿਚ ਵਹਿਕੇ ਸਾਰ ਲਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣੇ ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਤਰਕਾਂ ਨੂੰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਪੈ ਕੇ ਕੀ ਸੰਵਾਰ ਲਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਬਣਾਉਣਾ ਆਪਾ ਸਫ਼ਲ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਸੀਂ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਕੇ ਇਹ ਉਜਾੜ ਲਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹੁਣ ਇੰਟਰਨੈਟ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਕਰੇ ਕਰਾਏ ਪਾਠ ਮਿਲਣ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੀ ਲੈਣਾ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਕੇ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੀਤੇ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰ ਲਿਆ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">..........</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">2.ਘਰੇਲੂ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿਰਫ਼ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸ਼ਰਤੀਆ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਆਦਿ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪ ਉਹ ਪੰਜ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਘਰ ਵਾਲੀ ਲੜਕੇ ਪੇਕੇ ਚਲੀ ਗਈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਡੇਰੇ ਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">-----</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ-ਵਿਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਿੰਟ / ਰੇਡੀਓ / ਟੀਵੀ ਮੀਡੀਆ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਾਖੰਡੀ ਸੰਤ-ਠੱਗ-ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਬੈਲੈਂਸ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੰਤ-ਠੱਗ-ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਸਦਕਾ ਮਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਡੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਂਗੂੰ ਸਾਡੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ/ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਬੜੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੈਨੇਡਾ/ਇੰਗਲੈਂਡ/ਅਮਰੀਕਾ/ਇੰਡੀਆ/ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">; </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਸਾਡੇ ਗਾਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇਹੀ ਗੱਲ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕੌੜਾ ਸੱਚ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪੱਟ ਦਿੱਤੇ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੱਭਰੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਾਰ-ਮੁਕਾਏ ਹਨ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬੇ-ਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੱਭਰੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇਖਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕਲਦੀ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬੇ-ਅਰਥੇ ਗੀਤਾਂ </span><span style="font-family:Raavi;"><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span></span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖੜ-ਮਸਤੀਆਂ ਕਰਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਵੱਲੋਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਗੱਭਰੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਾਡਾ ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਵਤੀਰਾ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹੈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾ ਕੇ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਹਿੰਦੂ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨੇ ਸਿੱਖ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨੇ ਈਸਾਈ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨੇ ਜੈਨੀ</span><span style="font-family:Times New Roman;">, </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਇੰਨੇ ਬੋਧੀ ਮਾਰੇ ਗਏ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਭੜਕਦੇ ਹਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਾਡਾ ਮੀਡੀਆ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਸਮਝੇਗਾ ਤਾਂ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਇੰਨੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ - ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਇਨਸਾਨ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿੰਦਾ ਸੀ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਉਹ ਸਭ ਹੱਡ-ਮਾਸ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪੁਤਲੇ ਸਨ</span><span style="mso-bidi-language: HI;font-family:Mangal;" lang="HI" >। </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ </span><span style="font-family:Times New Roman;">‘</span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੀਡੀਆ</span><span style="font-family:Times New Roman;">’ </span><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਿੱਚ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ:</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><o:p><span style="font-family:Times New Roman;"></span></o:p></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਕਿ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਦੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ...</span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">------</span><span style="font-family:Raavi;"><o:p></o:p></span></p><p style="MARGIN: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal"><span lang="PA" style="font-family:Raavi;">ਬਲਜਿੰਦਰ ਸੰਘਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ </span><span st